Neurodiversiteit en voeding: wat hebben hersenen nodig om flexibel te functioneren?
Het korte antwoord is
- De Juiste Brandstof
- De Juiste Bouwstenen en
- Gezonde Darmen.
Voordat ik overga naar het lange antwoord, wil ik eerst een kanttekening plaatsen bij het woord neurodiversiteit. Ik zie neurodiversiteit namelijk niet als een probleem dat opgelost moet worden.
Wat is neurodiversiteit?
Neurodiversiteit verwijst naar natuurlijke verschillen in aandacht, prikkelverwerking, informatieverwerking, sociaal gedrag en patroonherkenning. Die verschillen zijn niet per definitie problematisch; ze hebben een juist een belangrijke biologische functie.
In een groep heb je niet alleen mensen nodig die zich langdurig kunnen concentreren of sociale rust bewaren. Je hebt ook mensen nodig die voortdurend de omgeving scannen. Mensen die snel veranderingen opmerken. Mensen die patronen zien die anderen niet zien. Eigenschappen die we nu bijvoorbeeld herkennen bij ADHD of autisme, als neurodiversiteit, kunnen in een andere context juist waardevol zijn.
Wanneer is neurodiversiteit negatief?
Tegelijkertijd zie ik óók dat mensen kunnen vastlopen in diezelfde eigenschappen. Niet omdat die eigenschappen op zichzelf verkeerd zijn, maar omdat het brein soms niet krijgt wat het nodig heeft om flexibel te blijven functioneren. Het komt vast te zitten in wat ik voorkeursgedrag noem. Als dat voorkeursgedrag voortdurend scannen, bewegen of praten is, krijg je al snel het label ADHD. Als dat voorkeursgedrag het ontdekken van patronen is, dan krijg je al snel het label autisme. Het zijn niet die eigenschappen die lastig zijn, het is het gebrek aan flexibiliteit dat het lastig maakt.
Neurodiversiteit en voeding: wat hebben onze hersenen nodig om flexibel te functioneren?
Allereerst hebben onze hersenen voortdurend veel energie nodig. Daarbij is het belangrijk om te beseffen dat sommige hersencellen energie nodig hebben om actief te worden, terwijl andere hersencellen juist energie nodig hebben om tot rust te komen. Een tekort aan beschikbare brandstof kan daardoor op verschillende manieren zichtbaar worden: als onderactiviteit, zoals bij somberheid of sociale terugtrekking, maar ook als overactiviteit, zoals bij onrust of impulsiviteit.
Welke brandstof heeft ons brein nodig?
Lang is gedacht dat hersenen vooral glucose gebruiken als brandstof. Inmiddels weten we dat hersenen ook ketonen kunnen gebruiken. Onze hersenen blijven het meest gezond en flexibel op een combinatie tussen glucose en ketonen. Ketonen worden door de lever gemaakt wanneer insuline laag genoeg is. Bij metabool flexibele mensen gebeurt dat iedere nacht, bij langere tijd tussen maaltijden. Zij schakelen soepel tussen glucose en ketonen, wat hun hele lichaam, inclusief hun brein gezond houdt.
In onze huidige maatschappij is dat schakelen voor veel mensen niet meer vanzelfsprekend. Wie vaak eet, veel snelle koolhydraten binnenkrijgt of insulineresistent is geworden, komt steeds moeilijker in ketose. Daardoor missen de hersenen mogelijk een belangrijke alternatieve brandstofbron. Dat kan bijdragen aan instabiele energievoorziening voor de hersenen, wat ervoor kan zorgen dat mensen vastlopen in hun voorkeursgedrag.
Welke voedingsstoffen zijn belangrijk voor het brein?
Naast brandstof hebben de hersenen ook hoogwaardige bouwstenen nodig, zoals vetzuren, vitaminen en mineralen. Denk aan omega 3-vetzuren, ijzer, zink, jodium, selenium, B-vitaminen en vitamine D. Daarnaast hebben de hersenen goed opneembare eiwitten nodig. Deze bouwstenen zijn nodig voor energieproductie, communicatie, bescherming, herstel en voor leren. Juist bij mensen die al kwetsbaar zijn in hun prikkelverwerking, aandacht, stemming of cognitieve flexibiliteit, kan het tekortschieten van deze bouwstenen zorgen voor vastlopen in hun neurodiverse eigenschappen.
Wat is de rol van de darm-hersen-as bij neurodiversiteit?
Daarbij speelt ook de darmgezondheid een belangrijke rol. De darmen zijn niet alleen een plek waar voeding wordt verteerd, ze vormen ook een communicatieknooppunt tussen buitenwereld, immuunsysteem en hersenen.
Als de darmwand kwetsbaar is, het microbioom verstoord is of het immuunsysteem voortdurend alarmsignalen afgeeft, bereikt die informatie ook de hersenen. Dat kan bijdragen aan een verhoogde staat van paraatheid. Voor iemand die van nature al sterk gericht is op verandering, prikkels of potentieel gevaar, kan dat veel uitmaken.
Kun je ADHD of autisme behandelen met voeding?
Dit betekent niet dat verkeerde voeding ADHD of autisme “veroorzaakt” of dat goede voeding het “oplost”. Wat ik wil zeggen, is dat we voor mensen die serieus last hebben van hun neurodiversiteit serieus mogen kijken of voeding hun flexibiliteit kan vergroten. Niet omdat neurodiversiteit slecht is, volgens mij mogen we die eigenschappen juist veel meer waarderen, maar omdat het leven vraagt om flexibiliteit.
Wanneer we neurodiversiteit serieus nemen, moeten we twee dingen doen:
- neurodiverse eigenschappen waarderen
- onderzoeken of het brein krijgt wat het nodig heeft.
Neurodiversiteit en voeding
Zorgen dat het brein krijgt wat het nodig heeft, betekent voor sommige mensen dat zij minder makkelijke koolhydraten moeten eten. Voor anderen dat zij meer goed opneembare eiwitten, vetten, vitaminen of mineralen nodig hebben. Weer anderen merken vooral verschil wanneer hun darmen tot rust komen door bepaalde voedingsmiddelen (tijdelijk) te vermijden.
Samengevat
Neurodiversiteit hoeft niet opgelost te worden. Maar wanneer iemand vastloopt in aandacht, prikkelverwerking, stemming of gedrag, is het zinvol om te kijken of het brein voldoende krijgt wat het nodig heeft:
- De Juiste Brandstof: stabiele energie uit glucose én ketonen.
- De Juiste Bouwstenen: goed opneembare vetzuren, eiwitten, vitaminen en mineralen.
- Gezonde Darmen: rustige communicatie tussen darmen, immuunsysteem en brein.
Er is geen standaarddieet dat voor iedereen werkt. Daarvoor verschillen mensen te veel. Precies dat is de kern van mijn werk: mensen helpen ontdekken wat werkt voor hén.
Wil je beter begrijpen wat voeding voor de hersenen kan betekenen ? Niet vanuit een standaarddieet, maar vanuit begrip voor je lichaam?
In mijn boek Hersenvoer leg ik uit hoe voeding kan bijdragen aan gezonde hersenen. Je leert hoe De Juiste Brandstof, De Juiste Bouwstenen en Gezonde Darmen samenhangen, en hoe je die kennis kunt vertalen naar je eigen bord. Of naar het bord van jouw cliënt.
Ik ben dr. Esther Nederhof, opgeleid tot bewegingswetenschapper, gepromoveerd op overtraining bij sporters. Ik werkte jarenlang als onderzoeker in de psychiatrie en enkele jaren als lector gezonde en duurzame voeding. Sinds 2018 heb ik mijn eigen bedrijf. Ik schreef Hersenvoer om kennis over voeding voor gezonde hersenen toegankelijk, begrijpelijk en toepasbaar te maken.
Lees meer over Hersenvoer, over mijn persoonlijke begeleiding en over de mogelijkheden om meer te leren.
Referenties
Enkele belangrijke referenties bij deze blogpost:
- Chapman, R Neurodiversity and the Social Ecology of Mental Functions. Perspectives on Psychological Science 2021; 16(6): 160-172.
- Courchesne-Loyer A, Croteau E, Castellano C-A, St-Pierre V, Hennebelle M, Cunnane, S. Inverse relationship between brain glucose and ketone metabolism in adults during short-term moderate dietary ketosis: A dual tracer quantitative positron emission tomography study. Journal of Cerebral Blood Flow & Metabolism 2017; 37(7):2485-2494.
- Li X, Young AJ, …, Wiers CE. Pharmacokinetic effects of a single dose nutritional ketone ester supplement on brain glucose and ketone metabolism in alcohol use disorder. Psychiatric Research: Neuroimaging 2026; 57: 112154.
- Cunnane SC, Crawford MA. Energetic and nutritional constraints on infant brain development: Implications for brain expansion during human evolution. Journal of Human Evolution 2014; 77: 88-98.
- Dit artikel is niet open access. Stuur me een mailtje als je er niet bij kunt en het wel helemaal wilt lezen. Dan deel ik de pdf met je.
- Bundgaard-Nielsen C, Knudsen J, Leutscher PDC, Lauritsen MB, Nyegaard M, Hagstrom S, Sorensen S. Gut microbiota profiles of autism spectrum disorder and attention deficit/hyperactivity disorder: A systematic literature review. Gut Microbes 2020 Apr 24;11(5):1172–1187.
Deze blog is gebaseerd op een artikel van mijn hand dat in juni 2026 verscheen in OrthoFyto. Wil je het originele stuk lezen? Laat het me weten!
De header afbeelding is een uitsnede van een door mijzelf gemaakte foto van de eerste pagina van het artikel uit OrthoFyto.
